Aan én uit
06/03/'09
Graffiti
Het was pas toen ik weer thuis was, dat ik de foto's rustig kon bekijken en voor het eerst op zijn gelaat verdriet ontwaarde. De oude Chinese man, op een stoel onder de plataan. Ik had twee kiekjes van hem op de Ramblas in Barcelona geschoten. Op de eerste foto kijkt hij me vragend in de ogen. Op de tweede gaat zijn blik naar de lege stoel, rechts van hem. Zijn hand op de armleuning. Leeg.
Zag hij iemand op die stoel zitten die er vandaag niet meer was? Wie miste hij?
Thuis maakte ik van de digitale kleurenfoto's zwart-witprenten. Door het weglaten van de kleuren kwam alles beter tot zijn recht, vond ik. Licht en schaduw - wat was en wat niet was. De stoel met de man erop, en de stoel waar niemand op zat. Aan- en afwezig. Wit en zwart.
* * *
Aflevering nr. 1010. Duizendentien. Vertrouwd getal in het binaire getallenstelsel waarin enkel de cijfers '0' en '1' gebruikt kunnen worden. '1010' is dan 'binair' voor onze gewone '10'. Een omslachtige manier van tellen voor de mens, maar voor de computer 'Gefundenes Fressen', want die lust enkel aan- en uitsignalen. Eén: lampje aan. Nul: lampje uit.
* * *
Ik reis veel liever naar plaatsen die ik al eens eerder bezocht heb, dan naar nieuwe. De herkenning van een straat, van geuren en geluiden die ik me van een vorig bezoek herinner, dat geeft me een bijzonder gevoel van welbehagen. Lampje aan. Als ik anderzijds merk dat ik te lang ben weggeweest om nog veel van een plek te herkennen, dan voel ik dat als een verlies aan. Lampje uit.
* * *
Tien jaar geleden hing de oorlog in Kosovo als een schaduw boven mijn bezoek aan Barcelona. Aan de Boqueria-markt werden voedselpaketten voor slachtoffers verzameld. In mijn hotelkamertje luisterde ik naar de berichtgeving over NAVO-bombardementen op Belgrado. Oorlog in Europa. Wie had dit in 1999 nog verwacht?
Vandaag was Kosovo gelukkig uit het nieuws verdwenen, maar hing er een nieuwe schaduw over ons bezoek, die van de meltdown van het financiële systeem. Je moest geen Catalaans verstaan om de krantenkoppen in de kiosken op de Ramblas te begrijpen. Opnieuw heerste er angst, en hulpeloosheid.
* * *
Ik stelde in mijn geest een soort checklist op. Wat herkende ik van tien jaar geleden? Wat was vandaag anders?
Casa Beethoven was er nog. Lampje aan. Ook de hoedenwinkel - 'Sombreria Obach' - in de oude stad vond ik terug. De winkelier vertelde me dat zijn voorouders generaties terug uit Duitsland naar Barcelona verhuisd waren, vandaar 'Obach'. Ik toonde de Baskische baret die ik een decennium terug van hem had gekocht. Had hij er nog zo een? De man glimlachte discreet, haalde zijn meetlint boven. Met een schedelomtrek van 62 cm val ik gewoonlijk buiten de maten, maar bij Obach was het de gewoonste zaak.
Op straat vinkte ik mentaal opnieuw enkele items van mijn checklist aan. Obach bestond nog, dezelfde eigenaar had me bediend, en ik had een nieuwe baret die paste. Driemaal lampje aan.
* * *
Soms werkt zo'n checklist ook andersom. Dingen die je vroeger gemist hebt, maar nu wél hebt kunnen zien.
Tien jaar geleden reisde ik naar Barcelona met vijf vrouwen - ik was de enige man in het gezelschap. Mijn echtgenote was er niet bij. Waar gebeurd! Als ik er vandaag aan denk, geniet ik nog altijd een beetje na, maar ik heb er thuis nog steeds niet het einde van gehoord: "Met vijf vrouwen alléén op reis, geen enkele vriendin van me die begrijpt dat ik zoiets heb laten gebeuren!" 'Barcelona valait bien une messe,' bedenk ik dan...
Hoe het kwam? De studenten van mijn jaar in de beeldhouwacademie van Genk organiseerden de reis. Aanvankelijk schreven zich ook enkele mannen in, maar die haakten vervolgens af. Dat ik hierdoor uiteindelijk als enige man met vijf vrouwen op stap zou gaan, daar sprak ik thuis - tot enkele dagen vóór mijn vertrek - in de vaagste termen over. Ik wilde toch zo graag naar Barcelona. Mijn echtgenote vond het eigenlijk best grappig. Een reis met vijf vrouwen was minder 'gevaarlijk' dan een met één of twee, had ze misschien ook gedacht...
De eerste dag bezochten we de 'Sagrada Familia', de kathedraal van Gaudí. Maakte grote indruk op ons. Eén van de dames van het kwintet was al verschillende keren in Barcelona geweest. Toen we haar vroegen of het binnen ook interessant was, zei ze dat er eigenlijk niets te zien was buiten wat stellingen en werklui die druk in de weer waren. Wij geloofden haar...
Terug in België vertelde ik aan m'n vriend Emile hoe indrukwekkend we de kathedraal hadden gevonden. Toen hij hoorde dat we niet binnen geweest waren, schrok hij: "Niet binnen geweest? Dan moet je mórgen al terug! Je hebt het beste gemist!" Lampje uit.
Bij ons bezoek vorige week hebben we dat lampje eindelijk aangestoken. Emile had gelijk, ik had geen tien jaar mogen wachten. Binnen zie je pas hoe de visie van Gaudí vorm aan het nemen is. Als ik vandaag in de stilte van mijn bureau de foto's bekijk die ik van het interieur nam, dan ontroert het me. Ik wacht geen tien jaar meer om nog eens terug te gaan.
* * *
Op de radio was er iets over het verhaal van 'de kat van Schrödinger' - over het dier dat tegelijk leeft en dood is. Een gedachte-experiment uit de kwantummechanica. De radiostem vertelde dat we dit als gewone stervelingen niet kunnen begrijpen, iets dat tegelijk dood en levend is. Aan, en ook uit.
Ik dacht plots aan de oude Chinese man die naar de lege stoel keek. Op die stoel zat niemand, maar toch was het verkeerd om te zeggen dat hij leeg was. Op die stoel zat zijn gemis, zijn verdriet. De aanwezigheid van wat afwezig was. Vol én leeg tegelijk. Aan én uit.
Good luck en tot ziens.