De Mysteries van de Holsteen, een relaas van sagen en verhalen

27. Alva en de Zuidelijke Nederlanden en Zonhoven (1)

Grootva was intussen aan zijn tiende ononderbroken vertelavond bezig, installeerde zich knus in de zetel die op een klein verhoogje stond tegen de zonnemuur van het koertje, overschouwde zijn talrijke toehoorders, die meer en meer hun gewoonteplaats innamen, schraapte zijn keel en begon aan het ultieme ritueel - pijp en tabak - alvorens definitief van wal te steken.

“Het protestantisme schoot intussen overal op. Filips II stuurde in 1567 Alva, voluit Don Fernando Álvarez de Toledo, naar de Nederlanden om de opstandelingen neer te slaan in bloedige vervolgingen. Hij kwam niet alleen: hij had 10.000 soldaten bij en onbeperkte bevoegdheden als landvoogd. Meteen na aankomst richtte hij de Raad van Beroerten op, die de opstandelingen niet voor niets de Bloedraad noemden. Het was een soort rechtbank. Wie zich verzette tegen het Spaanse regime liep de kans hier berecht te worden."

"En de vonnissen waren niet mals. De Raad heeft tijdens de vijf jaar van Alva’s bewind bijna 6.000 mensen laten veroordelen, waarvan 1.100 geëxecuteerd werden. Verbeurdverklaringen van goederen bij vermogende veroordeelden kwam uiteraard heel vaak voor. Het schijnt dat één van de raadsleden altijd sliep, behalve als hij gewekt werd om zijn oordeel te vellen, dat onveranderlijk "Naar de galg!" luidde. De graven Egmond en Hoorn, collega’s van Willem van Oranje, waren onder de eerste slachtoffers van de Bloedraad. Extra wreedaardig omdat zij eigenlijk hun diensten hadden aangeboden aan de nieuwe landvoogd in een poging om de gemoederen te bedaren. Het is dan ook aan dit schrikbewind te danken dat Alva een hele slechte reputatie verwierf."

"Het dient dan ook niet te verwonderen dat de volksmond hem graag belachelijk maakte. Zo verwijst het rijmpje “Op één april verloor Alva zijn bril” naar de dag waarop de watergeuzen, een soort zeerovers in dienst van Willem van Oranje, de stad Den Briel (bril) veroverden op de Spanjaarden. Dit leidde tot een algehele opstand, die uitmondde in de Tachtigjarige Oorlog. De gevluchte stadhouder Willem van Oranje besloot tot het verzet, samen met zijn broers Lodewijk en Adolf van Nassau, de geuzenleider Joost de Soete en - wat vaak vergeten wordt te benadrukken - de Zonhovense bendeleider Warre van Trien van Bettespier, leider van een uitermate gedisciplineerde en jarenlang getrainde bosbende, de Stolheners."

"Alle vooraanstaande historici en etymologen is het erover eens dat deze benaming zonder fout naar de Holsteen verwijst, zij het een lapsus of een anagram. Hun eerste triomfen boekten zij in de Slag bij Heiligerlee, waar de Stolheners de Spaansgezinde graaf Arenberg wisten te omsingelen. Alva was hieromtrent zo woest dat hij als represaille 18 edellieden liet onthoofden op de Grote Markt van Brussel, waaronder de populaire Egmont en Hoorn."

"Willem van Oranje had daarbij moeten zijn, maar ook hier waren de Stolheners van de Warre, de Spanjaarden te snel af: met een list wisten ze de Spaanse troepen een totaal andere richting uit te sturen waardoor Willem kon ontzet worden en kon ontsnappen. Willem mobiliseerde al zijn troepen en dreigde ei zo na Maastricht in te nemen. In de nooit gevoerde slag op het Lanakerveld in 1568 werd Willem uit een listige valstrik gered, alweer door de Stolheners. De Spanjaarden waren namelijk door spionnen op de hoogte gebracht van de plannen van Willem om de Maas over te steken bij Stokkem, met 1.4000 voetknechten en 7.000 ruiters, om zo Maastricht aan te vallen."

"Nadat ze inderdaad totaal onverwachts de Maas overgestoken hadden na tien dagen gestrekte mars, liet hij zijn leger twee dagen rusten. Vervolgens wou hij langs de Romeinse heirweg naar Maastricht oprukken. De Stolheners kregen echter lucht van verdacht veel aanwezige Spanjaarden en gaven Willem de raad naar het westen op te trekken en te hopen op een betere kans om Alva te verslaan. Zo redden ze alweer eens het leven van Willem en talloze voetknechten. Maar zij zouden nog veel meer doen!"

(wordt vervolgd)