Grensverleggende Maaswerken
14/05/'09
XL
“We repareren wat er sinds de scheiding van
de beide Limburgen fout is gegaan. Omdat
de Maas niet diep genoeg was, hebben ze
haar vlak na de scheiding versmald om
scheepvaart mogelijk te maken. Destijds was
er nog geen Julianakanaal, wel een Zuid-Willemsvaart,
maar dat was bij de vijand, de
‘Belsen’. We graven de oevers nu weer af
tot op het stenen jaagpad dat in 1863 werd
aangelegd en waarover de paarden liepen
die de schepen voorttrokken.”
Herman Gielen (nv De Scheepvaart)
en Guy Vanvoorden (Rijkswaterstaat
Maaswerken) werken
aan de Maas van morgen, en die
wordt opnieuw een beetje zoals de
Maas van heel vroeger. In Herbricht
en Hochter Bampd (Lanaken) zijn
ze nu de zomeroevers aan het verbreden
en het verlagen. Dat moet
de dorpen Itteren en Borgharen
en stukken van Maastricht meer
veiligheid bieden bij heel hoge waterstanden.
In Hochter Bampd en
Herbricht is de oever al op verschillende
plaatsen twee tot vier meter
diep afgegraven en nu zit men weer
op het niveau van vóór 1860.
Guy Vanvoorden praat na 34 jaar
overheidsdienst voor het provinciebestuur
in Maastricht wel met
een Nederlands accent, maar hij is
een geboren Hasselaar en woont
in Neerpelt. “Als ‘Bels’ heb ik het
voordeel dat ik in Nederlands-Limburg
overal met open armen ontvangen
wordt. Het enige vervelende
is dat ze me in Hasselt als overloper
beschouwen en in Maastricht als
spion, maar dat biedt kansen”,
lacht Vanvoorden. Hij is tijdelijk
gedetacheerd naar Rijkswaterstaat
Maaswerken. Herman Gielen coordineert
de werken aan de Maas
namens nv De Scheepvaart aan
Vlaamse kant. Beiden kennen elke
bocht van de Grensmaas als hun
broekzak.
Natuurgebied
Aan Nederlandse kant heeft men
na de laatste grote overstroming van
1995 eerst jarenlang gepalaverd over
het Grensmaasproject, dat ontgrinding
combineert met waterbeheersing
en natuurbeheer. Het project
moet tegen 2020 uitmonden in een
natuurpark van 2.000 hectare. De
tien Maaslandgemeenten krijgen
dan het grootste natuurgebied aan
een rivier in de Benelux.
Uniek is
ook dat de werken zich deels op
Belgisch grondgebied afspelen. “Op
drie zogenaamde Boertienlocaties,
gebeuren de werken aan Vlaamse
kant op Nederlandse kosten”, zegt
Vanvoorden. “Vlaanderen zorgt
voor de vergunningen, aanbesteding
en uitvoering.” De drie locaties zijn
Hochter Bampd, Herbricht en
Kotem die nog meer bescherming
moeten bieden voor Itteren, Borgharen
en Meers aan Nederlandse zijde.
De werken kosten 6 miljoen euro.
Grindoevers
“We hopen dat we aan Vlaamse kant
tegen de winter van 2010 klaar zijn”,
zegt Herman Gielen. “ In Hochter
Bampd verlagen we de zomerdijk.
Het noordelijke deel van de oude
grindplas wordt grasland. Tussen
Hochter Bampd en Herbricht wordt
de zomerdijk ook verlaagd en omgevormd
tot grindoever. Ook het
winterbed wordt in Herbricht een
verlaagd. We geven ook grind terug
aan de Maas omdat de rivier hier
te diep ingesneden is en er zware
erosie van de bodem dreigt. In plaats
van breukstenen oevers van 6 meter
hoog gaan we weer naar grindoevers.
We krijgen hier in Lanaken straks
een aaneengesloten natuurgebied
van 80 hectare.”
Oeverzwaluwen
De natuur is de werkers soms een
stapje voor. Op een vijftigtal meter
van de graafmachines is een koppel
zwanen al een nest aan het bouwen.
Tientallen oeverzwaluwen hebben
al genesteld in de afgegraven oevers.
“Net als in Negenoord, laten we hier
in Herbricht een verticale wand van
100 meter voor de oeverzwaluwen”,
zegt Gielen. Aan Nederlandse kant
is er ook een zwaluwenoever aan de
monding van de Geul. Rechts van
het Geulbosje zal de Maasoever aan
de grootscheepse ontgrinding straks
liefst 600 meter achteruit liggen. Ze
zijn er nu al de werkhaven aan het
uitbaggeren.
De grens tussen beide Limburgen
ligt zoals bekend in de Maas, op
de thalweg, het diepste punt in de
rivier. “De grens zal door de werken
wel een beetje schuiven, maar
veel zal dat niet zijn”, verwacht
Vanvoorden. In ieder geval zal
het grensgebied er straks ook veel
schoner uitzien. “Vrachten autobanden
zijn we al tegengekomen
in de oevers. Een half autowrak en
betonnen buizen. We gaan al dat
afval verwijderen.”
Luchtinspectie
Om er zeker van te zijn dat alles
volgens het boekje verloopt, controleert
Handhaving Nederland de
werken vanuit de lucht. Maandelijks
vliegt de milieuinspectie boven de
Grensmaaswerken. Tot nu toe hebben
ze geen inbreuken vastgesteld.
Guy THUWIS
Alternatieve
route voor kajaks
Op 18 mei starten in Kotem en
Meers gezamenlijke Maaswerken
ter hoogte van de autosnelwegbrug.
Herman Gielen: “Van
de brug tot in Geneuth gaan
we met zware breuksteunen de
bodem beveiligen. Nederlandse
aannemers gaan gelijktijdig
een nieuwe oeverbescherming
aanleggen in Meers.” Omdat
er met stenen van 300 tot 1.000
kilo gewerkt wordt, zal de Maas
deze zomer niet bevaarbaar zijn
voor kajakkers tussen Smeermaas
en Geneuth en Borgharen
en Meers. “Er is een alternatief
traject vanaf het veer in Berg/
Meeswijk tot aan de brug in
Roosteren/Maaseik.”
Veiligheid
primeert
De veiligheid primeert bij het
uitvoeren van de werken. Zo
moet de hoogwaterbescherming
beter zijn dan in 1995 toen de
laatste grote overstroming van
de Grensmaas was. Voorts moet
er ook meer natuur gerealiseerd
worden en mogen de werken
geen negatieve invloed hebben
op het grondwaterpeil.
Meer papierwerk
in Nederland
Samenwerking staat voorop
bij de Grensmaaswerken,
maar het is niet toevallig dat
de Nederlandse overheid een
Belg onder de arm neemt om de
grensoverschrijdende werken te
coördineren. “Een Nederlander
kan die mannen aan Vlaamse
kant niet handlen”, lacht Guy
Vanvoorden. Herman Gielen:
“In Nederland komt er veel
meer papierwerk bij kijken
en is alles formeler, terwijl de
Vlamingen veel pragmatischer
ingesteld zijn.”
Open werfdag
op 16 mei
Wegens de enorme belangstelling
voor de Maaswerken,
is er op zaterdag 16 mei aan
Belgische kant een werfbezoek
mogelijk in Hochter
Bampd. Er komt zelfs een uitkijktoren
van 15 meter hoog
te staan in Herbricht en van
10 tot 16 uur zijn er geleide
wandelingen. Er wordt ook
informatie gegeven over het
vliegvissen op de Grensmaas.
Stevig schoeisel is aangeraden.
De start van het werfbezoek
is aan de weg naar Herbricht
(Geulerweg in Lanaken)
ter hoogte van de brug over
de Zuid-Willemsvaart.