Grens smeekt om smokkel

16/04/'09 XL Voor Limburgers in de grensstreek - van notabele tot werkloze - is smokkelen een tweede natuur. Het prijsvoordeel aan de andere kant van de grens laat niemand schieten, nog altijd niet. Ook al gaat het maar om 25 cent statiegeld voor een petfles of om een ‘streepje benzine’. Onschuldig. Frauduleuze btw-carrousels en illegale invoer van grote partijen drank zijn dat allerminst. Belastingfraude is even oud als belasting- en accijnsheffing. Met de Limburggrens in 1839 ontstond al even vanzelfsprekend de smokkelhandel. De harde realiteit achter een geromantiseerd misdrijf.

“Het was een hondenleven. We konden niet anders en we wisten niet beter. Ons vader stuurde ons als drager mee met de Hollanders: 12 kilo boter en 10 kilo suiker in een pungel op de rug. Daarvoor kregen we een rijksdaalder (zo’n 1,25 euro).” Toen was Jef Goijens amper 16. In Bocholt kennen ze hem als Jef van Kuub. Hij is intussen 88. Zijn vrouw Jeanne is er 83. Jaren hebben ze geleefd van de smokkel. “Rond de oorlog was er nergens werk. En er moest geld zijn. Heel Bocholt smokkelde in die tijd.”

Van op de boerderij van Phil Vod (Ooms) in Kreyel bijvoorbeeld werd elke nacht wel een kar margarine gesmokkeld richting Stramproy. Ook Jef woonde in een van de laatste boerderijen voor het dorp. “Overdag haalden we de waar naar huis. Suiker kwam van bij Machette in Bree. ‘s Nachts kwamen de Hollanders boter en suiker halen. Dan moesten we mee om te dragen. Door het veld en door de bossen, over draden en door grachten. Dat was een vies leven. En dan moesten we overdag nog op de boerderij werken.”

Tijdens de oorlogsjaren braken gouden tijden aan voor de smokkelaars. Nederlandse ‘opkopers’ deden grote bestellingen. “Voor elastiek namen we in Bree de tram en daarna de trein naar Ninove. Tapijten moesten we in Antwerpen gaan halen”, vertelt Jeanne. Haar man Jef haalde ‘s nachts koren en boter in Weert en Stramproy. “Twee zakken van 50 kilo graan op mijn fiets. Rijden kon je dan niet. De ‘koolputters’ kwamen het halen om op de cité door te verkopen. Ook Bocholtenaren namen gesmokkelde waar mee naar de mijnen.”

De moeilijkste en gevaarlijkste smokkelnachten waren die met de beesten. “Het bracht wel goed op, 2.000 frank per koe. Kopers kozen de beesten uit op de markt in Den Bosch. ‘s Nachts moesten we ze dan oppikken in Weert. We bonden de koeien met vier aan elkaar en dreven ze door de velden. Aan het kanaal moesten de beesten overzwemmen, kwestie van voorbij de commiezen te geraken. Die stonden op de bruggen.” Voor de kalveren gebruikten Jef en zijn smokkelkompanen al eens een auto. “Kalf in een zak, kop eruit, en dan in de auto. Als de zetels eruit waren, konden er wel 7 tot 8 kalveren in.”

In cafés als ‘Mijn Droom’ en ‘Bij Dikke Bas’ haalde het hele dorp jenever. Naar Bocholt gesmokkeld in zakken vol hooi zodat rinkelend glas geen commies zou alarmeren. Jef had goede hulp voor onderweg, zijn ‘Jenny’. “Slim beestje. Mijn hondje blafte enkel op de commiezen, die in het bos op de loer lagen. Ach, de Belgische douane was niet zo streng. De commiezen riepen ‘Halt douane’ en dan schoten ze met een pefferke in de lucht. Daar stopte ik niet voor. Ze kenden ons heus wel, en ze kregen ook wel eens een kilo boter. Dan hielpen ze ons.”

Jef is nooit rijk geworden van de smokkel en hij is een paar keer opgepakt: smokkelwaar kwijt en opgesloten in Stramproy en Roermond. Zijn gezin overleefde de oorlogsjaren met smokkelcenten. Een deel van de winst bleef achter in een café. Eens de economie weer aantrok, koos Jef voor een echte job.

De smokkelaars pakten het na de oorlogsjaren grootschaliger en professioneler aan. Het leven op de Limburggrens werd hoe langer hoe grimmiger. In de Wilde Kempen streden douaniers en smokkelaars met pantserwagens, kraaienpoten, spijkerplanken en vuurwapens om boter en alcohol. “Het ministerie van landbouw kocht voor ons Ford Fairlanes, in de strijd tegen de gigantische botersmokkel”, zegt douanier Jef Coomans uit Heusden- Zolder. “De smokkelwagens - vaak geladen met 1.500 kilo boter - hadden opgevulde banden, stangen, stalen balken om dienstvoertuigen te rammen. Wij mochten in die tijd op vluchtende wagens schieten. Maar er werd teruggevuurd. Het was keiharde werkelijkheid. Er zijn toen doden gevallen.”

De smokkelaars reden in grote Amerikaanse luxewagens zoals Chrysler. “Als we die auto’s in beslag konden nemen, mochten we er zelf mee rijden.” Er werden ook minder opzichtige trucs gebruikt: smokkelbussen. “Daarin zaten zogenaamde grensarbeiders. Het waren in feite mensen die voor 5 frank hun valies vol boter duwden.”

Het ‘vette goud’ maakte plaats voor de winstgevende alcohol. Pure alcohol. Op een liter werden toen al zeker 1.000 frank aan accijnzen en belastingen geheven. Liters gingen naar stokerijen en likeurhandelaren, ook de bekende merken. “De smokkelaars zetten lokwagens in en ze gebruikten honden om ons uit te lokken. Alle hulpmiddelen waren goed. Om sluikwegen vrij te houden, werden de bazen van de commiezen - die de planning organiseerden - omgekocht. Die bazen gaven hun ondergeschikten dan bevel om een hele nacht op een bepaald punt te blijven waken. Na de dienst zagen de commiezen dan even verderop bandensporen of sporen van beesten”, weet Jef Coomans. Douane en Accijnzen probeerde de gevaarlijke jacht op de smokkelaars aan te wakkeren door hoge premies uit te loven. Wie een smokkelaar kon pakken, kreeg tot vier keer de maandwedde. Dan was het feest bij de douaniers.

Marij WYERS

In het openluchtmuseum Bokrijk kunnen nog tot eind september smokkelroutes worden gevolgd. Info op www.bokrijk. be