Geen barbaren, die Kelten

De tentoonstelling heet wel Ambiorix, maar de expo in het Gallo-Romeins Museum beslaat eigenlijk die duizend jaar vóór Caesar. Duizend jaar van bij ons, beheerst door ijzer én door de meesters van het ijzer, de Kelten. “IJzer is dan ook een Keltisch woord. En Ambiorix was zo’n Kelt.” Herman Clerinx is dan weer een Hasselaar. Met zijn tweede boek over de Kelten is hij stilaan een autoriteit ter zake. Zijn boek ‘1000 jaar Kelten’, net uit, is een prettig leesbare introductie op die nu populaire voorouders.

Waarom de Kelten? “Heel simpel”, zegt Clerinx (51). “Omdat het óns verleden is. Ik ben meer geïnteresseerd in dat eigen verleden dan in pakweg de geschiedenis van Egypte. Op school leerden we dat hier vóór Caesar zo goed als niets gebeurde. Maar bekijk deze tentoonstelling eens. Wat een rijkdom, wat een mooie dingen. En ook zeer volledig. Ik denk dat hier ongeveer alles te zien is aan Keltische vondsten uit de Benelux. Je kan moeilijk zeggen dat het hier barbaren waren. Achteraf is het enige lullige dat de Kelten vooral een mondelinge cultuur hadden. Dat ze weinig opgeschreven hebben. En dus kan er niets weerlegd worden. Als ik zie hoeveel boeken er nu zijn met druïdenwijsheden, dan heeft men goed gefantaseerd. Ik heb geen probleem met moderne druïden en hun natuurgodsdiensten, maar ze moeten niet zeggen dat hun kennis 2000 jaar oud is.”

Clerinx - geen historicus, geen archeoloog, maar een communicatiewetenschapper - schrijft opvallend toegankelijk: “Merci. Dat was ook de bedoeling. Het heeft ook voordelen als je geen historicus bent. Je kijkt anders, je stelt vragen die de leek zich ook stelt. Zoals ‘Kan ik aan die pot hier zien of ze Germaans dan wel Keltisch is?’ Een archeoloog zal dan weer zelden over de taal schrijven. Want dat is zijn of haar vakgebied niet. Ik doe dat lekker wel. En sowieso mijd ik vaktermen. Nergens voor nodig.”

En dat Keltisch, in onze contreien het uitgestorven Gallisch, heeft best wel sporen nagelaten. “Zoals invloed op ons Nederlands en het ontstaan van de taalgrens. In de tweede helft van de derde eeuw heb je veel Germaanse invallen, met veel plunderingen. Ook hier in Tongeren. En de Romeinen leren dat hun grenswacht aan de Rijn niet waterdicht is. Dus trekken ze een tweede verdedigingslijn op ter hoogte van de heirbaan Keulen - Boulogne-sur-Mer, die ook in Tongeren passeert.

Het gebied ten zuiden ervan houden de Romeinen volledig onder controle. Ten noorden van de heirbaan mogen bevriende Germaanse stammen hun cultuur opleggen. De mensen die in onze streek woonden waren Kelten, maar waren intussen wel al ruim twee eeuwen geromaniseerd. Ze waren dus overgestapt op het Latijn, zij het met een Keltisch accent. En dan krijgen ze weer Germanen over zich heen, en schakelen van hun Keltisch Latijn over op het Germaans. Die Germaanse variant zou het Nederlands worden. Heel typisch zou bijvoorbeeld zijn dat ze in het Duits de au-klank hebben terwijl dat bij ons de Keltische uu is gebleven. Vergelijk Mauer met onze muur.

Gallo-Romeins Museum tevreden over bezoekersaantallen