Geen goud voor het Ooievaarsnest in Grote-Brogel

Dit jaar is het 50 jaar geleden dat ik de Dienst Monumenten schriftelijk verwittigde dat Het Ooievaarsnest, de mooiste oude hoeve van Grote-Brogel, best zou beschermd worden, omdat ze misschien het geboortehuis van Pieter Breughel de Oude (1520-1669) is. De eerste tekenen van verval doken toen op. Ik kreeg als antwoord dat ik maar een dossier moest indienen. Zoiets doe je natuurlijk niet als je geen eigenaar bent en niet verantwoordelijk bent.

De naam Ooievaarsnest duikt in de archieven van Grote-Brogel voor het eerst op in 1619, maar volgens de archieven lag er in 1525 ongeveer op dezelfde plaats een Grote Hoeve waarvan er rond 1600 geen sprake meer is.
Voor Napoleon (1769-1821) die de namen van personen en plaatsen wettelijk vastlegde, gebeurde het vaak dat namen veranderden door gebeurtenissen.
De Grote Hoeve lag in een moerassige omgeving (beemden en Abeekvallei) waar vroeger vaak ooievaars leefden. De ooievaars werden door de mensen gezien als geluksbrengers. Bij boerderijen plaatsten de boeren soms een rad op een hoge paal of dak waarop een ooievaar kon nestelen. De Grote Hoeve met zulk een ooievaarsnest kan zo stilaan de naam Ooievaarsnest gekregen hebben.
In de folklore zien we ook dat de ooievaar als geluksbrenger “kindjes bracht”.
In de volkstaal betekent “nest” naast vogelnest ook “iets dat niet deugt, wat niet pluis is”. Denk aan: “Dat is me daar een nest”.

Het Ooievaarsnest was lange tijd eigendom van adellijke families en gerechtsdienaars. Onder het woongedeelte liggen er grote gewelfde kelders met haken in het plafond en de muren. Dienden die haken misschien om ongehoorzame burgers of boosdoeners tijdelijk aan vast te kluisteren?
In adellijke families gebeurde het wel eens, dat een jonge dame of dienstmeisje zwanger werd. Dat moest natuurlijk in de doofpot gestoken worden. Zo is het best mogelijk, dat Pieter Breughel een buitenechtelijk kind was wiens moeder tijdelijk “op vakantie” gestuurd werd om familieschande te voorkomen.

De mensen in de omgeving van de Grote Hoeve waren natuurlijk niet alleen jaloers op de rijke eigenaars maar ook nieuwsgierig. Zo ontstonden er misschien praatjes, dat er op de Grote Hoeve iets “niet pluis was, dat het daar een nest was“. Pieter Breughel zou dus wel eens een buitenechtelijk kind kunnen zijn dat een “adellijke ooievaar” dropte (!) in een afgelegen herengoed. Later kreeg hij de kans zich goed te ontwikkelen. Merkwaardig is in ieder geval, dat we niets weten over de geboorte en eerste levensjaren van Breughel. Moest dat allemaal de doofpot in? Van andere grote figuren weten we dat wel.

Jammer dat deze mooie hoeve met historische waarde nu in puin ligt. Veel mensen praten erover en spreken er schande van. Zal de hoeve nog ooit gerestaureerd worden? Zo ja, dan is ze het zoveelste voorbeeld van hoe de overheid met onze centen speelt: eerst een gebouw laten verkrotten en het dan restaureren. Na 50 jaar ergernis denk ik: Het Ooievaarsnest heeft zijn goud gemist.