"Vliegtuigen zijn vliegende gaskamers"

Kristof Van Gerven (35) uit Genk werd vorig week ontslagen door koerierbedrijf TNT Airways. Er werd geen reden opgegeven, maar wellicht werd hij aan de deur gezet omdat hij als een van de weinige piloten een probleem aankaartte dat de luchtvaartindustrie al decennia wil verzwijgen: dat de lucht in de meeste vliegtuigen sterk vervuild is door uiterst giftige stoffen.

Wereldwijd lijden duizenden piloten, passagiers en cabinepersoneel aan het zogenaamde aerotoxic syndrome, ook wel het ‘asbest van de luchtvaart’ genoemd. “De meeste toestellen zijn vliegende gaskamers”, aldus Van Gerven.
Hij ging in augustus 2000 als piloot aan de slag bij TNT Airways in Bierset. In 2003 werd hij door de Nederlandse topfotograaf Anton Corbijn nog gekiekt om de cover van het jaarverslag van TNT Airways op te sieren, maar vorige week zette het bedrijf de piloot aan de deur. In de ontslagbrief wordt geen reden gegeven, maar Van Gerven vermoedt dat zijn slepende ziekte de oorzaak is.

Asbestschandaal van de lucht
In november 2007 moest de Limburger noodgedwongen stoppen met vliegen. Ziek, door de vervuilde lucht aan boord van het vliegtuig. Aerotoxic Syndrome, luidde de diagnose. “Dat is een verzamelterm voor de gezondheidsproblemen die je oploopt nadat je vervuilde lucht aan boord van een vliegtuig hebt ingeademd”, zegt Van Gerven.
“Het treft iedereen aan boord: piloten, cabinepersoneel en passagiers.” De luchtvaarsector zwijgt er al decennia over, maar de jongste tijd verschijnen er steeds meer artikels over wat het ‘Asbestschandaal van de luchtvaart’ wordt genoemd.

In de jaren ‘60 werd de zuivere lucht via een compressor apart in de passagierscabine gebracht. Ingenieurs rekenden uit dat ze plaats en gewicht konden uitsparen als ze de lucht aftakten die door de motoren gaat, het zogenaamde bleed air-systeem. “Het idee is in theorie goed, naar na verloop van tijd volgen onvermijdelijk lekkages of komt de olie in het verbrandingsproces terecht. Daardoor komen organe fosfaten in de lucht, waaronder het giftige en schadelijke TCP.” Beangstigend, want alle vliegtuigen die vandaag in gebruik zijn, hebben zo’n bleed air-systeem. Alleen de allernieuwste Boeing 787 die binnenkort aan zijn carrière begint niet.

De giftige stoffen kunnen problemen veroorzaken op korte en lange termijn. Symptomen op korte termijn zijn desoriëntatie, vermoeide ogen, geïrriteerde luchtwegen, ademhalingsproblemen, hoestbuien, braken, evenwichtsverlies, duizeligheid, beven, vertroebeld zicht en hoofdpijn.

Bewustzijn verloren
“In het begin denk je dat je vermoeid of verkouden bent en blijf je gewoon werken. Tot ik een keertje het bewustzijn verloor achter de stuurknuppel. Pas toen ben ik me vragen beginnen stellen en al snel merkte ik dat ik niet de enige was. Alleen probeert de sector - vliegtuigbouwers én luchtvaartmaatschappijen - dit te verzwijgen. Feit is dat de meeste toestellen vliegende gaskamers zijn. Onafhankelijke metingen hebben aangetoond dat de lucht aan boord vaak sterk vervuild is.” Blootstelling op lange termijn kan lijden tot geheugenverlies, acute diarree, ademhalingsproblemen, verhoogde hartslag, haarverlies, huiduitslag, spierpijnen, slaapproblemen, verhoogde gevoeligheid voor chemische stoffen en chronische vermoeidheid. Van Gerven, wiens zinnen voortdurend onderbroken worden door hoestbuien, lijdt aan de meeste van deze ongemakken. “Ik ben niet meer dezelfde. Vroeger nam ik deel aan triatlons, vandaag kan ik geen 100 meter lopen zonder dat ik naar lucht moet happen.”

Er speelt ook een sociaal drama. Zo kreeg Van Gerven sinds hij in november 2007 werkonbekwaam werd bijna nog geen geld. “In het begin kreeg ik een werkloosheidsuitkering, maar die viel weg na zes maanden. Nu krijg ik door een gat in de sociale wetgeving niets. Geen loon, geen werkloosheidsuitkering en geen ziekteuitkering. Tot mijn ontslag vorige week kreeg ik van TNT Airways nochtans mijn maandelijkse loonbrief.Altijd met hetzelfde bedrag: 0 euro.”

Van Gerven vloog vooral met de BAe 146. Het toestel van constructeur British Aerospace heeft een kwalijke reputatie op vlak van luchtkwaliteit. “De meeste piloten of crewleden zijn al ziek geworden tijdens vluchten van dit type. ” Momenteel zijn er nog meer dan 150 toestellen in gebruik door de meeste bekende luchtvaartmaatschappijen. TNT Airways heeft 14 exemplaren die nog altijd dienst doen. Opmerkelijk, want in het eigen bulletin staat zwart op wit dat de hoge ziektegraad op de BAe 146-vloot een groot probleem is. En in de onderhoudsdocumenten wordt vaak melding gemaakt van problemen met de olie. Van Gerven: “In de eerste plaats wil ik dat het probleem bekend raakt en opgelost wordt. Nog iedere dag worden mensen ziek zonder te weten wat de oorzaak is. En belangrijker, nog iedere dag zijn er risico’s. Ook voor de onwetende passagiers.”

De kans dat Van Gerven zijn droomjob nog ooit kan uitvoeren is nihil. “Mijn pilootopleiding heeft 60.000 euro gekost. Maar ik zal nooit meer met een vliegtuig kunnen vliegen. Daarom heb ik me omgeschoold tot helikopterpiloot. Die opleiding kostte ook een fortuin, zo’n 90.000 euro, maar zo kan ik toch blijven vliegen zonder dat ik die vervuilde lucht nog moet inademen.”

Roel DAMIAANS