'Pukkelpop zal de storm doorstaan'

21/08/'11 Nieuws GVA-journalist Jonas Rosquin was aanwezig op Pukkelpop tijdens de fatale storm. Hij stond in de Chateau-tent toen die instortte. Hij doet hier zijn relaas van de feiten.

Het was een favoriet gespreksonderwerp onder vrienden, de maanden voorafgaand aan Pukkelpop 2011. De affiche van de 26e editie was niet bepaald een hoogvlieger te noemen. Telkens het onderwerp weer ter sprake kwam was er onder de deelnemers van het gesprek een grote eensgezindheid over dat het vooral qua 'headliners' een behoorlijk povere editie zou worden. Oké, er was de Foo Fighters die intussen wel de status van wereldband heeft verworven, maar Eminem en The Offspring zijn toch van een andere orde dan Nick Cave, Radiohead of Arcade Fire, bands die in vorige edities wel een plaats op de affiche kregen. "Rust organisator Chokri Mahassine op zijn lauweren nu hij weet dat zijn festival de laatste jaren hoe dan ook uitverkoopt of zijn wij stilaan oude zeuren aan het worden die de voeling verliezen met de huidige jongerencultuur?", vroegen we ons dan af.

Maar wanneer de maand augustus weer ongeveer halfweg is en er intussen in Kiewit met man en macht wordt gewerkt om de weide aan de Kempische Steenweg om te toveren tot een gigantisch festivaldorp neemt de kinderlijke opwinding toch weer de overhand. Slaapzak -en matje ontstoffen, zonnecrème in gereedheid houden en uiteraard gekoelde blikjes pils als stevige bodem voor de rugzak hanteren. Vervolgens de trein op richting Hasselt, waar andere Pukkelpopgangers zich al vroeg op de dag tegoed doen aan de nodige hoeveelheid alcoholische substanties om in de juiste stemming te komen. Aankomen op de festivalcamping en het nodige ellebogenwerk verrichten om toch maar het vertrouwde plekje te bemachtigen om onze tentjes op te posteren. Het maakt allemaal deel uit van een jaarlijks ritueel dat onlosmakelijk verbonden is met elke zomer. Als op de eerste festivaldag de zon dan ook nog eens eindelijk doet wat ze verwacht wordt te doen tijdens de zomermaanden, namelijk fel schijnen, warmte bezorgen en mensen gelukkig maken, en de eerste uren van Pukkelpop al behoorlijk wat muzikale kwaliteit hebben voortgebracht, verdwijnt de aanvankelijke scepsis al gauw.

Complete zorgeloosheid

'Puistenpop' is simpelweg een in zijn soort vrijwel unieke totaalbelevenis waar complete zorgeloosheid en genieten de ordewoorden zijn. Welk Belgisch muziekfestival biedt er immers zo'n breed gamma aan hoogstaande acts uit zowat alle hedendaagse alternatieve rock-, pop- en dancegenres? Gaat het haar op uw armen rechtstaan van de energieke beats van Netsky? Geen probleem: In de Marquee kan je je op datzelfde moment laten meeslepen door de wijdse neo-folkriedels van Fleet Foxes. Mocht dat je dan weer in slaap wiegen kan je nog altijd wat stoom aflaten aan de Shelter waar de frontman van hardcoreband Rival Schools de ziel uit zijn lijf staat te brullen. Op het allergrootste gemak van podium naar podium struinen, je favoriete groepen aan het werk zien of muzikale ontdekkingen doen en tussen al het welklinkende geweld door je onbekommerd neervlijen in het gras. Dat is het Limburgse festival op zijn best!

Donderdag 18 augustus leek lange tijd een van die dagen te worden volgens het geijkte Pukkelpopprincipe. Het flesje zonnecrème was al veelvuldig aangesproken en met Noah and the Whale viel er al een eerste muzikaal hoogtepunt te noteren. Omstreeks 16.45 uur begon de Texaanse postrockband Explosions in the Sky aan zijn eerste noten van zijn set in de Marquee. Niemand die op dat moment kon bevroeden dat die groepsnaam een pijnlijk toevallige profetische waarheid in zich zou dragen.

Explosions in the sky

Er was rond dat tijdstip, letterlijk, geen vuiltje aan de lucht. Dagen op voorhand werd er een zomers onweer voorspeld op donderdagavond. "Maar ach, dat zou wel overwaaien zeker", zo voorspelde ik toen ik me languit voor het videoscherm buiten de Marquee had neergelegd met een nieuwe frisse pint in de hand. Kort na dat potig optreden begon de hemel wat te betrekken en daalden er enkele, schijnbaar verdwaalde, regendruppels neer uit de hemel. Niets om me zorgen over te maken, maar misschien toch maar eens een tent opzoeken, bij gebrek aan regenjas of ander waterwerend attribuut.

De keuze ging uit naar de Chateau waar de Amerikaanse band Smith Westerns om 18.15 uur geprogrammeerd stond. De heren hadden nog maar nauwelijks hun instrumenten voor de eerste maal aangeraakt, of we konden door de smalle uitgang van de tent zien dat er geen sprake meer was van enkele verdwaalde regendruppels, maar van een ware kolonie van druppels. Nog tijdens het eerste nummer van de band maakte die dan weer plaats voor een waar watergordijn, dat gepaard ging met fikse windstoten en een plots pikzwarte hemel.

Ongeziene oerkracht

Het begon ons te dagen dat dit geen alledaagse plensbui was en zelfs geen normaal onweer. Dat besefte duidelijk ook de toenemende stroom aan kletsnatte festivalgangers die in de Chateau een veilig en droog onderkomen dachten te vinden. Ik porde een vriend aan. "Die beelden op tv gezien van dat podium dat instortte tijdens een festival in Indianapolis? Stel je voor dat dat hier zou gebeuren", zei ik lacherig. Nauwelijks enkele seconden later zou het lachen mij vergaan. Steunpalen beginnen onrustwekkend te daveren, tentflappen lijken hun eigen leven te gaan leiden en de belichting in de vorm van luchters die bevestigd zijn aan het dak van de tent wiebelen heen en weer. Een fractie later wordt het bittere ernst. Achter de nietsvermoedende artiesten van de Smith Westerns scheurt het tentzeil met een ongeziene oerkracht open. Een deel van de lichtconstructie valt pardoes op het podium. De regen en hagelbollen belanden vol in ons aangezicht.

Ik lijk in een onwezenlijke droom te belanden. "Dit kan gewoon niet waar zijn, dit gebeurt niet echt", zegt mijn brein, dat de hele situatie moeilijk kan bevatten. "Wegwezen hier", zegt mijn (overlevings)instinct. Of is het toch mijn verstand? Een deel van de stalen constructie is ingestort en blokkeert de uitgang. Ik wurm me een weg naar buiten tussen de treden van een zittribune. Dat lijkt allemaal vrij vlot te verlopen. Vanuit mijn perspectief is van paniek, gedrum en hysterie nauwelijks sprake, hoewel ik meteen besef dat hier wel gewonden móéten gevallen zijn.

Nederig

Eens buiten de tent (of wat er van over schiet) acht ik de situatie veilig. De hagelbollen die mij als kogels aanvallen lijken me niet te deren, of ik word ze althans door de adrenaline in mijn lijf nauwelijks gewaar. Toch spurt ik in een ruk naar de dichtstbijzijnde tent, de Marquee. Die blijkt afgeladen vol te zitten en dus plaats ik mij achter de laatste rij mensen en leg mijn rugzak op mijn hoofd, terwijl ik de neerslag noodgedwongen onderga en doorsta. De situatie gedwee ondergaan lijken ook de mensen rondom mij te doen. Gezien de hallucinante omstandigheden heerst er een bizarre rust. Alsof iedereen nog te verbouwereerd is om alles te kunnen plaatsen. Of zou het dat iedereen nederig wordt bij het trotseren van zo'n indrukwekkende natuurkracht?

Terwijl ik daar sta, kop naar beneden, rugzak op het hoofd, regen te vergaren, flitst er van alles door mijn hoofd, niet noodzakelijk in de achteraf gezien juiste volgorde van belangrijkheid. Ik probeer in eerste instantie vruchteloos een medewerkster van Gazet van Antwerpen op te bellen om te melden dat 'de hel' is losgebarsten op Pukkelpop. Een sms'je moet het dan maar doen. Pas daarna bedenk ik me hoe het mijn vrienden zou zijn vergaan, die bij mij stonden in de 'fatale tent', maar die ik in alle hectiek uit het oog ben verloren. Een journalistieke reflex, zullen we het maar noemen. Ik maak me eigenlijk nauwelijks ongerust omdat ik de simplistische logische redenering toepas: Ik ben in orde - mijn vrienden stonden bij mij - dus mijn vrienden hebben het er ook zonder kleerscheuren vanaf gebracht.

Ware ravage

Wanneer de storm is gaan liggen slof ik, doorweekt, richting uitgang. Op het terrein is geen plezier meer te beleven en misschien moet ik toch maar eens de schade gaan opmeten aan mijn tentje op de camping. Velen lijken die idee met mij te delen, want het festivalterrein stroomt leeg. Opnieuw heerst er onder de menigte een moeilijk te verklaren kalmte, die enkel even in een korte paniekstoot omslaat waneer er een paneel omvalt. Ik merk ook dat er een grote stelling aan de ingang van het hoofdterrein tegen de vlakte ligt. Pas dan dringt het tot me door dat de Chateau niet het enige epicentrum van de storm is geweest, maar dat het hele terrein wel eens in een ravage zou zijn kunnen omgedoopt.

De megastorm blijkt ook toegeslagen te hebben op de camping. Die is herschapen tot een grote modderpoel. Nagenoeg alle witte partytentjes zijn geruïneerd en tal van slaaptentjes staan onder water. Ons tentje heeft wonderwel nauwelijks in de klappen gedeeld. Nog beter nieuws is dat ik er al mijn 'Chateau-makkers' aantref. Op een na. Het heeft geen zin om hem proberen te bellen want het gsm-netwerk is overbelast. Een tijdje later duikt hij toch, tot eenieders opluchting, boven water. Hij is hevig geëmotioneerd door wat hij heeft meegemaakt en gezien.

Emotionele knak

Hij is duidelijk niet de enige die een emotionele knak heeft gekregen. Vele festivalgangers breken hun boeltje op en reppen zich naar de uitgang, weg van het oord des verderf. Sommigen verzuimen zelfs om hun gerief mee te nemen. Voor hen is het een uitgemaakte zaak. Hun Pukkelpop is voorbij, ook al weet op dat moment nog niemand wat de precieze impact is van het drama en hoe hoog de dodentol precies ligt. Naargelang de avond vordert wordt de situatie concreter al blijkt de informatie die ons met mondjesmaat bereikt heel diffuus.

Minstens drie doden en tientallen gewonden luidt op dat moment het harde verdict. Dat er nog sprake kan zijn van een verder verloop van de festiviteiten lijkt me dan al uitgesloten, al sijpelen er geruchten door dat er daags erop zou verder gegaan worden met een beperkt programma. Kletspraat zo zou later blijken, en terecht.

Egoïsme versus solidariteit

Sommigen hebben echter minder begrip voor de situatie. "Dat ze mijn geld maar terugbetalen", of "Waarom een festival stilleggen voor enkele doden, terwijl er 60.000 mensen willen verder feesten", zijn enkele van de dwaze reacties. We zullen ze maar bestempelen als emotionele reacties of uitlatingen die te wijten zijn aan een gebrek aan duidelijkheid over de omvang van het inferno dat het festivalterrein op tien minuten tijd heeft herschapen van een euforisch oord van plezier en vertier in een troosteloos zompig slagveld.

Veel mooier is de bekommernis en de solidariteit die vanuit alle windstreken komt aangewaaid. Gsm's en smartphones staan niet stil door de vele bezorgde telefoons van familieleden, vrienden en zelfs verre kennissen. Sommigen bieden aan om meteen de wagen in te springen om de ongelukkige festivalgangers te komen ophalen. Ook buurtbewoners laten zich niet onbetuigd en bieden de Pukkelpoppers een bed of een bad aan, of gewoon een tuinslang om de vele voeten te ontdoen van de slijkerige vuiligheid. Of hoe tijdens dramatische noodsituaties niet noodzakelijk de egoïstische kant van de mens boven moet drijven. Een hartverwarmende constatering.

Pukkelpop zal nooit vergaan

Het is ook die mooie kant van de mens die me doet vermoeden dat Pukkelpop ook in de toekomst nog zal plaatsvinden, of er als festival zelfs nog sterker zal uitkomen. Het begrip is nagenoeg unaniem. Dit onwaarschijnlijk onweer kan niet anders dan bestempeld worden dan als een geval van overmacht. Hier treft de festivalorganisatie geen enkele blaam. Niet alleen journalisten lijken er zo over te denken, maar ook de festivalgangers zelf, andere festivalorganisatoren en de aanwezige artiesten, te merken aan de vele Twitter-, Facebook-, en andere berichten die via verschillende kanalen de wereld werden ingestuurd. Vele festivalgangers hoeven hun inkomticket niet terugbetaald te krijgen. Artiesten zien dan weer af van hun gage. En mocht het zo zijn dat de Pukkelpoporganisatie alsnog in financieel slechte papieren zou raken, dan zullen er wel voldoende solidariteitsacties ontspruiten om het scheve schip recht te trekken. De onvoorwaardelijke Pukkelpopaanhangers zullen alleen maar gestaag toenemen.

Want ook hierover is de consenus unaniem: Pukkelpop is een fantastisch en uniek muziekgebeuren. Een festival dat in al die jaren zijn plaats heeft verworven in het culturele patrimonium van het land. Zelfs een allesverwoestende storm als die van die fatale donderdag zal Pukkelpop niet klein krijgen.